Elektronska izdanja Arhiva Vojvodine!

Pregledajte elektronska izdanja u popularnom formatu listajuće knjige

Istorijat Arhiva Vojvodine

 

Arhiv Vojvodine – počeo je svoj rad kao Državna arhiva u Novom Sadu 1926. godine. Rešenjem pomoćnika ministra prosvete Pov. br. 1566 od 5. avgusta 1926, za arhivara Državne arhive u Novom Sadu postavljen je dr Dimitrije Kirilović, pomoćnik sekretara Matice srpske u Novom Sadu i bivši asistent Filozofskog fakulteta u Skoplju. Prvi dokument je otposlat  iz Arhiva 14. septembra 1926. godine. U decembru iste godine, Kirilović je angažovao velikog poznavaoca arhivske građe na terenu, uglednog srpskog istoričara dr Aleksu Ivića da sačini izveštaj o stanju arhivske građe županija i gradova na području Vojvodine.

Upornim višegodišnjim radom Arhiva je uspela da u Novi Sad prenese arhivsku građu: Bačko-bodroške županije iz Sombora; Torontalske županije iz Velikog Bečkereka; Tamiške županije iz Vršca; Šajkaškog bataljona; deo arhivske građe Kikindskog distrikta i Nemačko-banatskog graničarskog puka broj 12; Narodnog odbora iz 1848–1849. godine; arhivsku građu gradova Novog Sada i Petrovaradina; Kameničkog vlastelinstva; Narodne uprave za Banat, Bačku i Baranju; zbirku planova svih mesta u Vojvodini sa početka XVIII veka; druge primerke (duplikate rađene za potrebe državnih organa) matičnih knjiga rođenih, umrlih, venčanih od početka XVIII veka; zbirke pisama istaknutih ličnosti javnog i kulturnog života i građu drugih ustanova. Kirilović je kao član Državne komisije za restituciju arhivske građe vojvođanske provenijencije iz Mađarske, Austrije i Rumunije, veliki deo ove građe uspeo da prenese u Novi Sad.

Posle završetka Aprilskog rata, Državna arhiva se našla na teritoriji tzv. Nezavisne Države Hrvatske. Nove okupacione vlasti su Arhivu iz zgrade Magistrata preselile u zgradu preko puta tzv. Garnizonsku upravu, a veliki deo arhivske građe odneli su u Beč i Češku. Dobar deo građe je uništen prilikom preseljenja Arhive u kazamate Petrovaradinske tvrđave 1943. godine gde je ostala do 1945. kada je preostalu građu Glavni narodnooslobodilački odbor Vojvodine zbog nedostatka potrebnog prostora preselio u suteren Banske palate u Novom Sadu.

Arhiva je nastavila svoj rad pod imenom Vojvođanska arhiva 29. aprila 1946. godine. Obnova rada Arhive omogućila je osnovne poslove na njenoj zaštiti i sređivanju. Za upravnika Arhive imenovan je Franja Malin, referent Odeljenja za socijalnu politiku Glavnog izvršnog odbora Narodne skupštine AP Vojvodine, koji je ovu dužnost obavljao do 29. avgusta 1946. kada je za upravnika imenovan dr Marko Maletin, slavista, dotadašnji arhivar Vojvođanske arhive. Sem obavljanja zaštite arhivske građe koju je sama čuvala, Vojvođanska arhiva je redovno pratila problematiku arhivskih središta u Vojvodini, koja su osnivana od 1946. do 1954. godine.

Vojvođanska arhiva je 1951. promenila ime u Državna arhiva Autonomne Pokrajine Vojvodine. Državna arhiva AP Vojvodine promenila je 1958. godine naziv u Istorijski arhiv Autonomne Pokrajine Vojvodine. Iste godine, započeo je rad na sređivanju arhivske građe fonda Kraljevska banska uprava Dunavske banovine koji je preuzet od Izvršnog veća AP Vojvodine 1956. godine.

Današnji naziv Arhiv Vojvodine je dobio 1970. godine. Tokom sedamdesetih i osamdesetih godina prošlog veka na osnovu protokola o saradnji sa arhivima u Mađarskoj, Rumuniji, Čehoslovačkoj i Sovjetskom Savezu, koji su podrazumevali razmenu stručnjaka na bazi reciprociteta i odgovarajućih programa, Arhiv je organizovao istraživanje i snimanje arhivske građe koja je od značaja za istoriju područja današnje Vojvodine u arhivima ovih zemalja, a u svrhu upotpunjavanja celina svojih arhivskih fondova i zbirki.

Obeležavajući osamdeset godina rada, 14. septembra 2006, Arhiv Vojvodine je potpisao Protokol o saradnji sa Mađarskim državnim arhivom, Arhivom Glavnog grada Budimpešte, Arhivom Bosne i Hercegovine, Arhivom Republike Srpske, Arhivom Federacije Bosne i Hercegovine i Državnim arhivom Crne Gore.

Arhiv Vojvodine je za svoj stručni, naučni i kulturni rad dobio više društvenih priznanja od kojih su najznačajnija: Orden zasluga za narod – nagrada Predsedništva SFRJ 1986. godine; Zlatna arhiva – nagrada Arhiva Srbije iz fonda Aleksandra Arnautovića, 1999. godine; Iskra kulture – nagrada Zavoda za kulturu Vojvodine, 2006. godine.

Sedišta Arhiva od početka rada

Od svog osnivanja Arhiv je imao problem sa prostorom za smeštaj. Državna arhiva u Novom Sadu je počela svoj rad u prostorijama Prosvetnog inspektorata (Futoški put 77, danas Futoška ulica 17, sada se u ovoj zgradi nalazi srednja Elektrotehniča škola „Mihajlo Pupin“) gde je Arhiva bila privremeno smeštena. U zgradi Prosvetnog inspektorata su se nalazile i Ženska učiteljska škola i Trgovačka akademija tako da je Arhiva dobila na korišćenje samo dve prostorije iako je Dimitrije Kirilović tražio ceo sprat sa 30 prostorija. Arhiv je svoj sadašnji naziv, Arhiv Vojvodine, dobio odlukom Skupštine Autonomne Pokrajine Vojvodine broj 08-828/1 od 27. 9.1970. godine. Skupština SAP Vojvodine donela je 1973. godine Zakon o arhivskoj građi kojim su regulisani i status i funkcija Arhiva Vojvodine. On je postao ustanova od posebnog društvenog interesa, a njegov osnivač je Skupština Vojvodine. Sve veći priliv arhivske građe diktirao je potrebu da se Arhiv preseli u namensku zgradu, opremljenu savremenom opremom i odgovarajućim uslovima za obradu i korišćenje arhivske građe. Krajem 1988. godine svi fondovi i zbirke su preseljeni u Novi Sad, u zgradu starog zatvora, adaptiranu za potrebe savremene arhivske službe. Zgrada Arhiva obuhvata 4.120 m2 korisnog prostora od čega 2.576 m2 zauzimaju depoi u kojima je građa smeštena na metalne police i pomične električne „vozove“. Jedan deo manje važne građe je zbog nedostatka prostora od 1968. godine bio smešten u zakupljenim prostorijama konaka manastira Beočin, gde se čuvao deo sve do 2000. godine.

Zbog potrebe za većim prostorom, Državna arhiva je 1934. godine preseljena iz Novog Sada u Petrovaradin u zgradu Petrovaradinskog magistrata (Jelačićeva ulica 8, danas Beogradska 6) gde je dobila 15 prostorija. Veći deo tih prostorija, nažalost, nije ispunjavao uslove za rad i čuvanje arhivske građe.

Državna arhiva je u ovim prostorijama ostala do završetka Aprilskog rata kada je njena građa preseljena u prostorije Garnizonske uprave u Petrovaradinu, a zatim 1943. godine u neodgovarajuće prostore kazamata Petrovaradinske tvrđave.

Arhivska građa Državne arhive je 1945. godine premeštena u prostorije suterena Banske palate (tadašnje zgrade Glavnog narodnooslobodilačkog odbora Vojvodine, danas sedište Vlade AP Vojvodine, Bulevar Mihajla Pupina 16). Kako je restitucijom vraćana građa koja je odneta u inostranstvo tokom Drugog svetskog rata, iz Beča 1947, a iz Budimpešte 1958. i 1960. godine, pokazalo se da je ovaj prostor nedovoljan. Dve trećine građe bile su smeštene na police, a ostatak se nalazio na podu. Građa dobijena restitucijom – 120 sanduka spisa i knjiga nalazili su se u hodniku suterena.

Problem je rešen tako što su od Srpske pravoslavne crkve iznajmljene prostorije u Sremskim Karlovcima – zgrada Patrijaršijskog dvora (Trg Branka Radičevića 8) i zgrada Narodnih fondova (Trg Branka Radičevića 3) u koje se Arhiv preselio 1956. godine. Arhivska građa iz zgrade Narodnih fondova je u periodu od decembra 1959. do februara 1960. preseljena u zgradu bivšeg Karlovačkog magistrata (Trg Branka Radičevića 1, tada sedište Mesnog narodnog odbora u Sremskim Karlovcima, danas sedište Skupštine opštine Sremski Karlovci). Preseljenjem Državne arhive AP Vojvodine u Sremske Karlovce omogućeno je da se dotada prikupljena arhivska građa pregledno rasporedi i adekvatno smesti.

Pripajanjem Poljoprivrednog arhiva bile su iscrpljene mogućnosti za smeštaj arhivske građe i registraturskog materijala, tako da je jedan deo arhivskih fondova 1968. godine prenet u konake manastira Beočin.

Kako su prostorije u Sremskim Karlovcima i konacima manastira Beočin bile neadekvatne, nefunkcionalne i nedovoljne za rad, Arhiv Vojvodine je dobio nove prostorije u Novom Sadu u zgradi bivšeg okružnog zatvora adaptiranoj za potrebe Arhiva (Dunavska ulica 35).

Zgrada u kojoj se nalazio Okružni zatvor sagrađena je 1901, a adaptirana je 1988. za potrebe Arhiva, tako da su krajem oktobra iste godine u zgradu preseljeni fondovi i zbirke Arhiva Vojvodine iz Sremskih Karlovaca. Nova zgrada svečano je otvorena 27. aprila 1989. godine. Arhivska građa koja se nalazila u konacima manastira Beočin preneta je 2000. godine. Odlukom Vlade Republike Srbije iz 2007. godine zgrada Arhiva Vojvodine proglašena je spomenikom kulture. Ukupna površina zgrade je 4.120 m2. Od toga, prostori depoa zauzimaju 2.576 m2, radne prostorije 1.396 m2, prostorija za mikrofilmovanje 132 m2, čitaonica – sala za istraživače 48 m2, a izložbeni prostor 100 m2. Zgrada je opremljena uređajima za zaštitu od požara, protivprovalnim alarmom, za kontrolu pristupa depoima i kamerama za video nadzor.

Stalna postavka

Arhiv Vojvodine je 16. decembra 2005. otvorio stalnu postavku izložbe Kroz fondove i zbirke Arhiva Vojvodine

F. 398 Zbirka povelja i diploma

Zbirka povelja i diploma

Izložbe

Izložbe koje se održavaju u arhivu Vojvodine

Arhivska dokumenta

sl-1.jpg

Upravnici - direktori Arhiva Vojvodine

  • Dr Dimitrije Kirilović
    (arhivar 1926–1932)
  • Dr Dimitrije Kirilović
    (1932─1941)
  • Franja Malin
    (1946)
  • Dr Marko Maletin
    (1946─1949)
  • Živojin Radulovački
    (1949─1953)
  • Dragoslav Jovanović
    (1954─1955)
  • Milorad Rajić v.d.
    (1955─1956)
  • Sava Atanacković
    (1956─1958)
  • Velimir Mihajlović, v.d.
    (1958─1964)
  • Djorđe Marđeloški
    (1964─1969)
  • Mr Sredoje Lalić
    (1969─1971)
  • Dr Kalman Čehak
    (1971─1979)
  • Danka Miljević, v.d.
    (1979─1980)
  • Dr Sava Živkov
    (1980─1989)
  • Pavle Stanojević
    (1989─2003)
  • Stevan Rajčević
    (2003–2013)
  • Branimir Andrić
    (2013– )
© 2014 Arhiv Vojvodine. Sva prava zadržana.
Joomla! je Slobodan softver objavljen pod GNU/GPL Licencom.